Czym jest dyskryminacja?

Dyskryminacja to zjawisko polegające na niesprawiedliwym i nieobiektywnym różnicowaniu ludzi, ze względu na ich osobistą cechę, jak np. rasę, płeć, czy religię*. Dzieli się ona na:

  • Dyskryminację bezpośrednią, czyli aktywne działania skierowane przeciwko osobom, dlatego, że są członkami jakiejś grupy, jak np. przemoc fizyczna i werbalna wobec osób nieheteronormatywnych wywołana homofobią.
  • Dyskryminację pośrednią, czyli działanie pasywne które, choć spowodowane pozornie obiektywnymi i niezwiązanymi czynnikami prowadzi do wykluczenia jakiejś grupy, jak np. w USA zwiększone kary za krak (mniej czysta, przez to tańsza forma kokainy, zażywana przez osoby z biedniejszych, zwykle czarnoskórych społeczności), w porównaniu do bogatszych i bielszych społeczności, których kokaina jest równie biała.
  • Dyskryminację systemową, która jest wynikiem procesów historycznych, a skutkują np. ograniczeniem dostępu niektórych grup społecznych do opieki i zdrowia, różnego rodzaju praw czy też stabilnego zatrudnienia. Dyskryminacją systemową są więc te procesy oraz przepisy prawne, które utrzymują nierówne pozycje społeczne, a są oparte wyłącznie na stereotypach i uprzedzeniach.

Jak ją przedstawić w grach RPG?

Dyskryminacja jest problemem dotykającym ludzi od zawsze, co zachęca wiele Osób Mistrzujących (OM) do przedstawienia jej wewnątrz ich sesji — dwie najważniejsze reguły jej przedstawienia to:

  • nie szkodzić, czyli zadbać o komfort Osób Grających (OG),
  • nie wypaczać, (czyli nie powtarzać kłamstw na temat grup dyskryminowanych), oraz wzorców stosowanych przy prawdziwych kłamstwach.

Jeżeli zachowają one te dwie reguły, zachowanie bezpieczeństwa przy dobrej zabawie nie powinno być problemem.

Nie szkodzić

Aby zachować bezpieczeństwo na sesji, najważniejsza jest komunikacja. OM powinna poruszyć temat dyskryminacji podczas sesji 0, aby poznać granice Osób Grających (OG). Na podstawie tych informacji może ona określić, jaki sposób przedstawienia dyskryminacji dla nich odpowiedni — u różnych ludzi różne są rzeczy, które wywołają niechciane reakcje emocjonalne. Należy zapytać OG, na czego przedstawienie się zgadzają, a na czego nie oraz zachować w pamięci, że mogą w każdej chwili zmienić status swojej zgody. Przydatnymi w tym narzędziami są narzędzia bezpieczeństwa sesji, takie jak np. karta X**. Niektóre OG mogą stwierdzić, że dyskryminacja może istnieć w świecie, ale nie chcą graficznych scen ją przedstawiających, inni mogą nie chcieć na jej temat nawet wzmianki. Jest to właściwe nawet wtedy, jeżeli dzieje się to w realiach historycznych — powinno być to wtedy jednak jasno zaznaczone, jako odejście od realiów na rzecz komfortu grania. 

Jeżeli któraś z OG padła ofiarą przemocy wywołanej dyskryminacją w swoim życiu, wtedy należy zachować szczególną ostrożność. Nie należy tworzyć scen, które przypominają okolicznościami i czynnościami w nich podejmowanymi ten akt przemocy, chyba że uzyskało się na to bezpośrednią zgodę.

OM powinna także pamiętać o swoim własnym komforcie — czasem może się zdarzyć, że scena przedstawiająca akty nienawiści stanie się zbyt trudna dla niej, nawet jeżeli nie przekracza ona granic OG. Osoby te mogą także grać postaciami złymi, które dokonują aktów dyskryminacji — taka kampania wymaga szczególnej ostrożności zarówno od OG jak i od OM, ale może pozwolić na dokładniejsze zrozumienie tego, co pojawia się w umyśle osoby, która dopuszcza się dyskryminacji oraz może też przedstawić zrozumienie skutków swoich czynów przez postaci, które następnie zaczną szukać odkupienia. Należy wtedy pilnować, aby emocje postaci nie przechodziły na graczy ani vice versa.

Nie wypaczać

Dobre przedstawienie dyskryminacji zaczyna się przed sesją, w fazie przygotowań — Osoba Mistrzująca (OM) powinna rozważyć trzy rzeczy:

  1. Czy chce przedstawić prawdziwą, czy też fantastyczną dyskryminację?
  2. Skąd może się ona dowiedzieć jak najwięcej o grupie padającej ofiarą dyskryminacji?
  3. Jak nie powielać wzorców, które przelewają się na prawdziwy rasizm?

Punkt pierwszy jest dość oczywisty — OM powinna spojrzeć na świat, w którym ma toczyć się rozgrywka, po czym powinna zaobserwować wszelkie rodzaje dyskryminacji, które mogą pojawić się na sesji. W przypadku dyskryminacji fantastycznej powinna ona także zwrócić uwagę na jej podobieństwa i różnice do tej w świecie prawdziwym. Czasami pojawią się rodzaje zarówno fantastyczne jak i realistyczne. Nic nie stoi na przeszkodzie, aby w świecie fantasy obecna była zarówno niechęć do elfów jak i homofobia. Należy wtedy spojrzeć także na to, jak ze sobą oddziałują.

Punkty drugi i trzeci są już dużo trudniejsze, ale z pomocą przychodzą nam zasoby dostępne w internecie. Powinniśmy się dowiedzieć jak najwięcej o dyskryminacji, której ofiarą padają członkowie grupy, którą przedstawiamy. Jeżeli mamy do czynienia z dyskryminacją prawdziwą (jak np. Ormianie w Turcji***) powinniśmy przeczytać tyle jakościowych artykułów, obejrzeć tyle wywiadów z ofiarami i filmów dokumentalnych, na ile tylko ma siłę, najważniejsze by były one wartościowe.  Zarówno OM jak i OG powinny znać podstawowe informacje na temat grup, w które się wcielają, aby uniknąć esencjalizacji i dehumanizacji, a dodatkowe informacje zawsze są cenne.

Esencjalizacja jest to przypisywanie cech pojedynczych jednostek całym grupom — prowadzi ona do stereotypizowania, które prowadzi z kolei do dehumanizacji — pozbawiania cech ludzkich danej grupy w swoim obrazie rzeczywistości. Aby ich uniknąć, należy pamiętać o tym, że w każdej osobie znajduje się połączenie najróżniejszych tożsamości i grup, a także jej własna tożsamość — jedyną cechą charakteru bohatera nie może być jego rasa, ani kultura, z której pochodzi. Krasnoludy, których jedyną cechą jest pijaństwo, także nie wchodzą w rachubę — wszelkiego rodzaju stereotypy są szkodliwe, nawet te pozytywne, w tym również takie skierowane w gatunki w światach fantasy. Nie znaczy to, że postaci nie mogą czasem spełnić pojedynczego czy też kilku stereotypów, po prostu chodzi o to, że nie powinny one być ich najważniejszą cechą. Najlepszym remedium na esencjalizację jest przedstawianie grup jako zróżnicowane — żaden człowiek nie jest idealnym przykładem swojego narodu, więc podobnie powinno być z elfami lub goblinami. Nie oznacza to, że kultura nie kształtuje swoich członków. Nieważne jak bardzo pozornie jednolita jest jakaś kultura, jej członkowie zawsze są indywidualnymi osobami.

Podsumowanie

Najważniejsze w poważnym przedstawieniu dyskryminacji na sesji jest przedstawienie tego, jak jest ona szkodliwa oraz zachowanie komfortu zarówno OG i OM. Jeżeli nie możemy pogodzić obu tych rzeczy, nie powinniśmy przedstawiać dyskryminacji przy naszym stole. Ale jeżeli podołamy temu zadaniu, nasze sesje mogą posłużyć jako zdrowe i bezpieczne narzędzie do edukacji, zarówno dla OG jak i dla OM, co do natury dyskryminacji, a także dać bezpieczne miejsce, w którym wszystkie zainteresowane osoby będą mogły zmierzyć się ze stereotypami we własnych głowach.

Dołącz do nas!

Dołącz do Nas na discordowy serwer Ryzyka Narracyjnego, czekamy tam na Ciebie z całą naszą puchatością!

~Artykuł gościnnie został napisany przez J.N. Sinombre, serdecznie dziękujemy!